Wie geen vitamine K2 mag innemen

Vitamine K2 wordt door de meeste gezonde volwassenen goed verdragen, maar voor sommige mensen kan het gevaarlijk zijn of vereist het op zijn minst medische controle. De belangrijkste groep zijn patiënten op anticoagulantia, maar de lijst blijft daar niet toe beperkt. De redactie ordende de contra-indicaties en waarschuwingen naar risiconiveau.

De logica van de contra-indicaties voor vitamine K

Voor vitamine K hebben de officiële instanties geen aanvaardbare bovengrens van inname vastgesteld: de natuurlijke vormen K1 en K2 vertoonden geen toxiciteit, zelfs niet in hoge doses. Daarom houden de contra-indicaties voor K2 geen verband met vergiftiging, maar met de belangrijkste biologische functie ervan — de deelname aan de activering van de bloedstollingsfactoren.

Voor een gezond mens vormt deze functie geen probleem: de stollingsfactoren raken al bij een gewone voeding met vitamine K verzadigd, en extra doses verhogen de stolling niet boven de norm. Maar als iemand geneesmiddelen gebruikt waarvan de werking juist berust op het blokkeren van vitamine K, wordt het supplement een directe concurrent van de behandeling.

De tweede groep beperkingen hangt samen met aandoeningen waarbij de opname of de stofwisseling van vetoplosbare vitaminen is verstoord, en de derde met een individuele intolerantie voor bestanddelen van het supplement. Ten slotte zijn er groepen waarvoor er simpelweg onvoldoende veiligheidsgegevens zijn, en hier geldt het voorzorgsbeginsel.

Hieronder bekijken we elke groep afzonderlijk. De algemene regel: hoe ernstiger de ziekte en hoe meer geneesmiddelen iemand gebruikt, des te belangrijker het is om alle supplementen met een arts af te stemmen.

Vitamine-K-antagonisten: het belangrijkste verbod

Warfarine en andere cumarines (acenocoumarol, fenprocoumon) blokkeren het enzym VKORC1, dat vitamine K na elke carboxyleringscyclus herstelt. Als gevolg daarvan maakt de lever minder actieve stollingsfactoren aan en stolt het bloed langzamer. De dosis wordt individueel ingesteld onder controle van de internationale genormaliseerde ratio (INR).

Extra vitamine K omzeilt deze blokkade en neutraliseert gedeeltelijk de werking van warfarine. Voor K1 is dit al lang bekend, en juist daarom wordt patiënten op warfarine een stabiele en niet een nulinname van groene groenten aangeraden (Holbrook et al., 2005). Voor MK-7 is de situatie nog nijpender door de lange circulatie: het onderzoek van Theuwissen et al. (2013) liet zien dat al enkele tientallen microgrammen MK-7 per dag de anticoagulatieparameters merkbaar kunnen beïnvloeden.

Het gevaar is tweeledig. Door met de inname van K2 te beginnen, riskeert de patiënt de INR te verlagen en een trombose, beroerte of embolie te krijgen. En als de arts de warfarinedosis heeft aangepast onder invloed van K2 en de persoon plotseling stopt met het supplement, kan de INR scherp stijgen en neemt het bloedingsrisico toe.

Daarom is de regel voor patiënten op vitamine-K-antagonisten eenduidig: geen enkel K2-supplement (inclusief de combinaties D3 + K2 en multivitaminen met vitamine K) zonder medeweten van de arts. Als de arts toch besluit vitamine K voor te schrijven om de INR te stabiliseren, gebeurt dat volgens een duidelijk schema en met frequente laboratoriumcontrole.

Trombose, trombofilie en hart- en vaatziekten

Mensen die een diepe veneuze trombose, een longembolie, een beroerte of een infarct hebben doorgemaakt, en ook patiënten met een erfelijke trombofilie (bijvoorbeeld de factor-V-Leiden-mutatie), raadt de redactie af om op eigen houtje met de inname van K2 te beginnen. Er is geen rechtstreeks bewijs dat K2 het tromboserisico verhoogt, maar er is ook onvoldoende bewijs van veiligheid juist in deze groepen.

Een deel van deze patiënten gebruikt directe orale anticoagulantia (apixaban, rivaroxaban, dabigatran). Deze geneesmiddelen werken niet via vitamine K, daarom is er geen klassieke interactie. Toch zijn artsen meestal voorzichtig met welke supplementen dan ook bij patiënten met een hoog trombotisch risico, en dit besluit kun je het beste aan een specialist overlaten.

Interessant genoeg wordt vitamine K voor sommige patiënten, bijvoorbeeld met chronische nierziekte en een uitgesproken vaatverkalking, juist onderzocht als middel ter bescherming van de bloedvaten. De meta-analyse van Lees et al. (2019) vond geen overtuigend effect van supplementen op de verkalking. In deze groep is K2 dus een onderwerp van onderzoek en geen routineaanbeveling.

Patiënten na het plaatsen van mechanische hartkleppen, die vrijwel altijd warfarine gebruiken, mogen K2-supplementen absoluut niet innemen zonder overleg met een cardioloog.

Lever, nieren, malabsorptie en andere aandoeningen

De lever maakt de stollingsfactoren aan, daarom houden bij ernstige leveraandoeningen (cirrose, acute hepatitis) de stollingsstoornissen geen verband met een vitamine-K-tekort, maar met het onvermogen van het orgaan om eiwitten aan te maken. Een supplement helpt hier niet, en zelfmedicatie kan de aandacht van het echte probleem afleiden.

Bij cholestase, aandoeningen van de alvleesklier, coeliakie, de ziekte van Crohn en na bariatrische operaties is de opname van vetoplosbare vitaminen verstoord. Zulke patiënten kunnen een echt vitamine-K-tekort hebben, maar de correctie ervan wordt door een arts voorgeschreven — soms in de vorm van speciale wateroplosbare vormen of injecties.

Chronische nierziekte is een groep waarin de vitamine-K-status vaak verlaagd is, en K2 wordt er actief onderzocht. Tegelijk gebruiken dialysepatiënten niet zelden veel geneesmiddelen, waaronder anticoagulantia, daarom moeten alle supplementen met een nefroloog worden afgestemd.

Langdurig gebruik van breedspectrumantibiotica, vooral cefalosporinen, kan de vitamine-K-status verlagen. Dit is geen contra-indicatie voor K2, maar juist een situatie waarin de arts kan besluiten dat extra vitamine nodig is.

Zwangerschap, kinderen, allergieën en het beslisalgoritme

Tijdens de zwangerschap en de borstvoeding is vitamine K uit de voeding noodzakelijk, en aan pasgeborenen wordt het preventief toegediend ter voorkoming van de hemorragische ziekte. Toch zijn er onvoldoende gegevens over de veiligheid van K2-supplementen in de doses die in winkels worden verkocht, voor zwangere vrouwen. Daarom wordt het besluit over de inname genomen door de arts die de zwangerschap begeleidt.

Kinderen hebben K2-supplementen zonder aanbeveling van een kinderarts niet nodig: de behoefte aan vitamine K bij kinderen is klein, en kinderproducten met D3 + K2 worden vaak verkocht met marketingbeloften die niet door onderzoek worden ondersteund.

Allergie betreft in de eerste plaats de hulpstoffen: MK-7 uit natto wordt verkregen door fermentatie van soja, capsules kunnen gelatine, soja- of andere olie bevatten. Mensen met een soja-allergie doen er goed aan producten te kiezen met een bevestigde afwezigheid van soja-eiwit.

Oudere mensen die tegelijk veel geneesmiddelen gebruiken, moeten bijzonder oplettend zijn: vitamine K2 «verstopt» zich vaak in complexen voor botten en gewrichten, en de patiënt weet mogelijk niet dat hij het al gebruikt. Stel vóór het bezoek aan de arts een volledige lijst van supplementen op, zodat de specialist de risico's kan beoordelen.

• Lees de samenstelling aandachtig als je een voedselallergie hebt.
• Geef kinderen geen K2 zonder aanbeveling van een kinderarts.
• Meld de arts alle supplementen vóór operaties en tandheelkundige ingrepen.
• Als je anticoagulantia of trombocytenaggregatieremmers gebruikt — stem K2 af met een arts.

Conclusies van de redactie

De belangrijkste contra-indicatie voor vitamine K2 is het gebruik van warfarine en andere vitamine-K-antagonisten. Zelfs kleine doses MK-7 kunnen de INR veranderen, en een plotseling staken van het supplement is eveneens gevaarlijk.

Mensen met trombose in de voorgeschiedenis, trombofilie, ernstige lever- of nieraandoeningen, een opnamestoornis, zwangere vrouwen en kinderen mogen K2 alleen na een consult bij een arts innemen.

Voor gezonde volwassenen zonder deze beperkingen is K2 in de doses die in onderzoeken zijn bestudeerd meestal veilig.

We raden ook onze artikelen «Bijwerkingen van vitamine K2», «Hoe vitamine K2 in te nemen: dosering, tijdstip van inname, duur» en «Vitamine K2: wat het is en hoe het werkt» aan.

Bronnen

1. Theuwissen E, Teunissen KJ, Spronk HM, et al. Effect of low-dose supplements of menaquinone-7 (vitamin K2) on the stability of oral anticoagulant treatment: dose-response relationship in healthy volunteers. J Thromb Haemost. 2013;11(6):1085–1092.
2. Holbrook AM, Pereira JA, Labiris R, et al. Systematic overview of warfarin and its drug and food interactions. Arch Intern Med. 2005;165(10):1095–1106.
3. Schurgers LJ, Teunissen KJ, Hamulyák K, et al. Vitamin K-containing dietary supplements: comparison of synthetic vitamin K1 and natto-derived menaquinone-7. Blood. 2007;109(8):3279–3283.
4. Lees JS, Chapman FA, Witham MD, Jardine AG, Mark PB. Vitamin K status, supplementation and vascular disease: a systematic review and meta-analysis. Heart. 2019;105(12):938–945.
5. Institute of Medicine. Dietary Reference Intakes for Vitamin A, Vitamin K, Arsenic, Boron, Chromium, Copper, Iodine, Iron, Manganese, Molybdenum, Nickel, Silicon, Vanadium, and Zinc. Washington, DC: National Academies Press; 2001.
6. Shea MK, Booth SL. Concepts and controversies in evaluating vitamin K status in population-based studies. Nutrients. 2016;8(1):8.